Hazza Ko?an ?mparator Qou Vadis?
Bo?luklar?n? titre?imli arzularla beslenmi? skmsz, sert amurlar?n birle?tirdi?i Roman?n ilk seyahat gzergahlar? ve Yunana kadar uzayan Roma Bulvarlar?. Szgelimi, Avrupa tarihinin ilk turistik gzergah? Via Appia yollar? ve ara yerdeki 2000 kilometrelik bazalt d?eli nam? di?er Napoli yolu. Devam?nda Romadan Atinaya kadar uzanan tam 90.000 kilometre uzunlu?undaki ?mparatorluk gzergah?. ?lk gzergah Delphoi, sonra Atina sonra Korinthos sonra Argos ve en son Sparta
Yolculu?un ana gzergah?nda ilk u?rak olarak i?aretlenen Delphoi bekleyedursun; ara gzergah?n ilk dura?? Roma ile Napoli aras?nda, oluklar?nda tarifi imkans?z kirli ?ehvet buhurlar? fokurdayan hamamlar?yla me?hur Baja kydr Bat?l? insan?n gezerken gitmek istedi?i ilk yer. Birbiri ard?na gelen kusma ayinleriyle kursaklarda a?lan bo? yerleri t?ka basa dolduran istiridye ziyafetleri ve damarlara pompalanan adrenalin e?li?inde orgy boyutlar?ndaki sak?n?ms?z haz serenatlar?yla drt gnlk yol yorgunlu?unu geride b?rakan Roman?n tanr?s? Olymposun tanr?lar?na giderken bu yolu kullanm??t?r. Bajadaki bu hazdan kirlenmi? namlar?yla tarihe kaz?nan hamamlara e?lencenin ve ?ehvetin gdledi?i bir h?zla gnde 200 - 250 kilometre yol kat ederek drt gnde ula??rm?? Roman?n efendileri. 20. yzy?l?n seyahat ara?t?rmac?lar?na gre ortaa?daki mecburi ie kapanma dnemiyle kesintiye u?rayan Avrupa ilerlemesinin ancak 16. yzy?lda yakalayabilece?i bir h?zd?r bu ve bu h?zla yola koyulup Olymposun debdebeli tanr?lar?yla bulu?maya giden Romal? tanr? ile Bajan?n hamamlar?na ko?an ilk emperyal Turist-Sezar ayn? ki?idir
Bir ?mparator al??kanl??? olarak ba?lay?p giderek imparatorlu?un ikinci, nc hatta drdnc dereceden btn efendilerinin ortak modas? haline gelince Baja: Dnyan?n Dam? diye an?l?r olmu?. Zavall? Seneca; Babas?n?n tembihiyle ?spanyadan yola ?k?p Romaya gelen ve ?mparator Cladius taraf?ndan Neronun e?itimiyle grevlendirilen garip Stoac? ; her seyahat boyunca 1000 den fazla saltanat arabas?yla yola ?kan ?rencisinin bu ak?l almaz ihti?am al???n? anlayabilse de; ikinci ?mparatorie Poppaea Sabinan?n gnlk st banyosu iin saltanat arabalar?n?n yan? s?ra srklenen 1000 den fazla e?e?e ektirilen zahmete katlanamam?? olacak ki; intihara mahkum edilerek halledilmeden nce K?zg?nl?k zerine d?nrken Bajadan ykselen ?ehvet dolu serenatlar kar??s?nda k?zg?nl???n?n ilenmeye dklmesine engel olamam??.
Nereye gitti?in de?il,nas?l gitti?in nemlidir diyesiymi? Seneca Ayn? soruyu aradan geen ok uzun biny?llar?n ard?ndan o zamanlar zerine bir roman kaleme alan H.Sienkiewitz tekrar ediyor; Qou Vadis? / Nereye Gidiyorsun ?...
Hospes Pe?kirleri ve k?
Bu arada arenalardan ykselen ve her gn bir eskisine bir yenisi eklenen H?ristiyan ??l?klar? saltanat arabalar?yla ?k?lan yolculuklar?n tad?n? ka?rmaya ba?lam?? giderek. Uzak yada yak?n gzergahlarda hizmete haz?r konuksever hospeslerin yumu?ak pe?kirleriyle tazelenmeye al???lsa da iktidar da Romay? terk etmeye haz?rlanm?? yava? yava?. 5.yzy?l?n ilk eyre?ine kadar srp giden bu serenat 4.yzy?l?n sonundan 5.yzy?la gelindi?inde iyice sklp zlmeye yz tutunca bir ucunda e?lenceye di?er ucunda iktidara tutunan seyahat terazisi de rafa kald?r?lmaya, isimlerinden 16.yzy?la miras kalan paralardan Hospital ve Hotel kavramlar? retilen Hospeslerde koskoca Roma tarihin kiriyle a??rla?an pe?kirleriyle birlikte unutulup gitmeye yz tutmu?lar.
?ehvet yolundan Din yoluna
Art?k moda kilisenin Ke?i? Haritas? da denilen ve merkezine Kudsn kaz?ld???, denizle evrili dz bir harita biimindeki ember haritad?r bundan byle. Roman?n ve Yunan?n gezmeyi b?rakarak birer ev ku?u, koltuk bekisi yada un eleyicisine dn?p ie kapand??? bu zaman diliminde ilgin bir biimde ve tam da ayn? zamanlarda Antika??n yol haritas? zerinde Asyan?n keskin ve izgili bir dille konu?an seyyahlar? ile ; ? Asya, Gney Asya ve Do?u Asya aras?nda seyahate ?kan Mslman Arap seyyahlar da yrmeye ba?layacaklard?r bundan byle.
Bat? nezdinde zaman kilisenin zaman?d?r art?k ve bir zamanlar saltanat arabalar?n?n yrtld? yollarda k?l ma?lahlar? ierisinde terleye terleye yol alan misyonerler ve hac?lar dola?acakt?r. Bordeaux, Konstantinopolis, Kuds ve Filistin bu yeni gezginlerin gzde ?ehirleri- u?raklar?d?r art?k.
Yeni dinin emrince yola ?kan bu pejmrde kalabal?k sayesinde seyahat dinin hizmetine girecek ve Do?udan Bat?ya ne?et etmi? bir dinden tersine bir yol elde edilerek Bat?dan Do?uya uzat?lm?? gzergah dahilinde H?ristiyanl?k Antika?la Ortaa? aras?nda bir kpr olu?tururken, Bat?n?n gezmekten yorgun d?t? yerden yola ?karak yeni bir dnyan?n ke?fine do?ru yol almakta Do?ulu seyyahlara kalacakt?r.
Turist Krallar, Seyyar ?ktidar ve Avrupa yollarda
12.yzy?l?n ilk eyre?ine gelindi?inde bir zamanlar putperest Roman?n Bajaya giderken kulland??? bulvarlarda gezinen en soylu seyyahlar Avrupal? Gezgin Krallard?r art?k. Bir di?er deyi?le Gezgin ?mparatorlar neredeyse Avrupa n?n tamam?na yak?n?nda, Almanya, Fransa, ?spanya, ?ngiltere ve ?skandinav lkelerinin seyyar krall?klar?, hkmleri alt?ndaki topraklar? gezerek hkmetmeye ?km?? gibidirler.
Bat?l? tarih yorumunun yerle?ik saray al??kanl???n?n yoklu?una ba?lamakla a?klamaya al??t??? bu seyyar krall?klar?, H?ristiyanl???n tanr?s?yla le?erek edindi?i Sezar hakk?n?n bir ba?ka kullan?m biimi olarak de?erlendirmek gerekiyor. Hkmedilen her yere kral ayaklar?yla dokunmak ve hkmetti?i herkesin gznn iine baka baka geip gitmek
Szgelimi 1157de ; F.Barbarossa 1 y?lda 2500 kilometre yol alm??; I.Maksimilian 1500 belde gezmi?; IX.Louis mr yollarda geen Frans?z kral?nsan hi sz etmeye bile gerek yok. Pe?leri s?ra gelen tekmil saray erkan?, say?s?z at, taht?revan, binlerce ad?r ,on binlerce yatak, goblen ve yemek tak?mlar?, sekreterya ordusu, seyyar tap?naklar, ?apellerle gittikleri yerlere devasa kas?rgalar gibi ken bir kraliyet srs.
Annalisto Saxonun vakanvisi bu seyyar krallar?n u?rad?klar? beldelerde am?? olduklar? bir gnlk maliyet gedi?ini ?yle hesaplam??; 1000 Domuz, 1000 koyun, 10 araba dolusu ?arap, 10 araba dolusu bira , 80 s???r; 1000 lek tah?l
Geride b?rak?lan beldelerdeki ambarlar tamtak?r, ellerindeki kral art?klar?yla a??rla?m?? pe?kirlerle saray erkan?n? u?urlamaya ?kan a tebaa, son araba s?n?rdan ?kar ?kmaz krallar?n?n beldelerinden tekrar gememesi iin kiliseye duaya ko?arm?? diyen yaz?yor tarih. Tam 2 as?r duaya ynelen ve para etmeyen dualardan bezgin bir serzeni?le uyanan Avrupal? ortalama insan da i?te bu seyyar krallardan ?rendi?i al??kanl?kla kendini yola vuracakt?r bundan byle.
Krall?klar boyunca dola??p i? ve itibar arayan paral? askerlerden, guruplar halinde gezip dola?an gezgin ?ark?c?lar ve trabudarlara, seyyar ?airlerden i?siz ke?i?lere, kilise kak?n? firari papazlardan ?rencilere, gezgin alg?c?lara, sihirbazlara, hokkabazlara ve her ?eyin sahtesini bulup bulu?turan ?arlatanlara, asker kaaklar?ndan firari klelere, serseri ve soygunculara kadar btn Avrupa bula??k bir renk cmb? halinde kaptans?z gemiler gibi uzak k?y?lara do?ru yola ?kacakt?r.
Rnesansa kadar sadece karma??k bir amalar y???n?n?n pe?inde oraya buraya da??lmak zere yurtlar?ndan ayr?lan Avrupal? seyyahlar?n yerini 16.yzy?l? takiben prensler, soylular,mstakbel devlet adamlar?,diplomatlar ve aristokrasinin genleri ile onlar?n yan?nda lzumsuz parazitler gibi yer alan saray dalkavuklar? alacakt?r bir zaman sonra.
Hedef leri gelecekteki mesleklerine haz?rl?k olsun diye geleneksel bir Avrupa kltr turu atmak olan bu nevzuhur ynetici gruhunu gittikleri yerlerde onlara hizmet vermek iin bekleyen kartvizit sahibi Cicerone : aaronlar, Perukac?lar, Terziler, konaklama yerlerindeki officia lar?nda misafir bekleyen konuksever Ruffiani : Muhabbet Tellallar?, Ayak?lar, Arabac?largibi hemen hepsi seyahatle nasiplenen birok meslek erbab?nca kar??layacak ve u?urlayacakt?r art?k.
Soylu st tabakan?n erkekleri geleneksel Avrupa turlar?na devam ederken ayn? tabakaya mensup Avrupal? kad?nlar da bo? durmayacak, Roma zaman?ndan kalma Baden-Baden ve Weisbaden gibi kapl?ca ve imelerle Gastein, Karlsbad, Kissingen ve Pyrmont gibi yeni kapl?calarda kendilerine zel keyif, haz ve rahatlama seanslar? geli?tirmekte gecikmeyeceklerdir.
ivde yaz?ld??? zere hemen her trden hastal???n tedavisi bahanesiyle yap?lan rezervasyonlarla btn Avrupa lkelerinden gelerek bu zel merkezlerde a??rlanan Avrupal? han?mlar geriye dnerken hizmetilerine, ocuklar?na, yak?nlar?na ve arkada?lar?na ald?klar? hediyeler yan?nda kocalar?na da bir ift gzel boynuz gtrrlermi?.
Oryantalist bak???n Do?unun hamamlar?na bakarken syledi?i topyac? egzotizmin kayna??n? 16 yzy?l Avrupas?n?n kapl?calar?nda, imelerinde aramak en do?ru yol olsa gerek
Yola ?kmak, sefere ?kmak, ke?fetmek ve el koymak
Alman tarihi ve seyahatbilimcisi W.Lschburg; her ne kadar evrenselle?timeye al??sa da kendi Bat?l? evrenlerindeki seyahat alg?s?n?n ?lk ba?larda sava?a haz?rlanmak anlam?na gelen reisen (alm.) : seyahat etmek , sefere ?kmak fiiliyle an?ld???n? sylerken zaman ierisinde tm yolculuklar?n ve gezilerin bu fiille an?lmaya ba?lad???n? belirtiyor.
Lschburgun seyahate bir kltr tarihi eklemek amac?yla dile getirdi?i kuvveden fiile gei?teki bu sefere ?kma vurgusunu Bat?n?n tarihsel serveni ierisinde tam da byle anla??lm?? ve bylece sonulanm?? : sefere yada sava?a ?kar gibi tasarlanm??, daha geni? ve daha derin bir seyahat olgusu ile birlikte d?nmek hite ?a??rt?c? olmasa gerek
Bu kuvveden fiile gemi? sefere ?kmaya yazg?l? Bat?l? gezginli?in tarihini ula??labilen her yer ula?an?n mal? say?lacakt?r kanunu ile tarihe geen Vestfalya ars?zl???na kadar hatta ondan da geriye Hal? Seferlerine dek geriye gtrmek bile mmkndr.
Hal? seferlerinde byk Bu kuvveden fiile gemi? sefere ?kmaya yazg?l? Bat?l? gezginli?in tarihini ula??labilen her yer ula?an?n mal? say?lacakt?r yeminlerle hep birlikte yola ?k?p umdu?unu bulamayan Bat?l? insan geriye dn?nde Do?uda bulamad???n? kendinde aram??,kadim ya?mac?l?k drtlerini birbirine kar?? sefere ?karak gidermeye al??m?? ve Vestfalya da s?n?ra dayanan bu kendi kendini ya?malama giri?iminden ortakla?a bir karar sonucunda vazgeerek daha karl? bir yol(culuk) ke?fetmi?tir.
Vestfalyadan sonra Bat?n?n le?tirilmi? sofras?nda her milletin kendi uhdesindeki bir hak olarak dnya Bat?l? lkeler aras?nda do?mam?? ocu?a don biilircesine pay edilmi?tir. Art?k yolculu?a-sefere-sava?a ?kan hangi millet olursa olsun, yolculu?un-seferin-sava??n sonunda ula??lacak-elde edilecek her yer, yola-sefere-sava?a ?kan?n hakk? olarak garanti alt?na al?nm??t?r. Bundan byle ke?fedilmek,sahiplenilmek ve ya?malanmak zere dnya daha bilinmeyen yerleriyle bile Bat?l? insan?n ad?mlar?na adanacakt?r 1492de Beni Ahmero?ullar?ndan Endlsn anahtarlar?n? ald?ktan sonra Kastilyal? Katolik Krallarca s?rt? tap??lanarak Ringa denizi Pasifik-in te yakas?na seyahatle grevlendirilen Don Christobal Colon Christopher Colombusta seyahatten bylesi bir sefer anlam? ?karm?? olacak ki; gerekten de sefere ?k?l?r gibi ?k?lan bir yolculu?un sonunda hem eskitilmi? dnyalar?na tuhaf renkler kazand?racak yeni bir dnya ke?fetmi? hem de daha ba?tan hesaplanm?? bir sava??n kap?lar?n? am??t?r.
Bir seyahat sonucunda ula??lm??t?r Amerikaya ve bu ynyle Amerika bulmak iin yola ?kanlar?n muhakkak bulacaklar? bir yolculuktan sonra bulduklar? yere yabanar?lar? gibi ??meleri sonucunda elde edilmi? bir buluntu vatan daha da tesi tanr?n?n cennetsi dkkan? konumuna ?kar?lm??t?r.
15 Mart 1493te bulduklar? yeni dnyan?n canl? ve par?lt?l? ispatlar?yla Palos Liman?na demirleyen Colombus ; azg?n i?tahlar?n? trplemeye duran Katolik Krallara ispat olsun diye getirdi?i yerli kleler, papa?anlar, alt?n ve inci y???nlar?yla beraber bir de tembih hediye etmi?tir Bat?l?n krallara;
Bunlardan sad?k ve ak?ll? hizmetkrlar olaca??n? syleyebilirim. nk syledi?im her ?eyi k?sa srede anlay?p tekrar edebiliyorlar Bundan ba?ka H?ristiyanl??a da kolayca geebileceklerini d?nyorum, nk grn?e bak?l?rsa bir dinleri yok bunlar?n
Bu hem yerli hem de dinsiz bal ar?lar?n?n kar??s?ndaki , inanm?? e?ekar?lar? ?ek ve ?phe ile dolu bir inanla mall olsalar da k?sa sre sonra istedikleri gibi konu?turduklar? bir tanr?n?n hizmetinde dinsiz yerli ar?lara ac? bir din hediye etmeye giri?eceklerdir.
Wasp : White, Anglosaxon, Protestant : Beyaz,Anglosakson ve Protestan neredeyse her dilde kendine yer bulan bir Amerikan Ezberi olacakt?r bundan byle. Yurtlar?ndan uzakta yurt tutan (yaban)ar?lar?d?r onlar art?k. De?ilmi ki, Wasp (?ng.) Yabanar?s?, E?ekar?s? yknld? kadar da ezber bozan bir dil oyunudur art?k. Kovandaki (yerli)ar?lar itilip kak?larak kovalan?nca,- yerlerine geen yabanar?lar?n?n dnyan?n dama??nda b?rakt?klar? ?ey de yabani bir bal tad? olacakt?r. Belki de bu yzden Amerika : (tanr?) n?n Cennetsi Dkkan?nda Dnyaya yap?lan e?ek ?akas?d?r.
Kendinden ka?p Kendini Bulmak
Yolculu?a dair Bat?l? d?nce toplam?n?n siyasetten ticarete, edebiyattan co?rafyaya kadar geni?leyen btnl? ierisindeki en anlaml? szler belki de Avrupan?n en fazla yolculu?a ?km?? d?nr A. Camsnn szleridir
Camsye kadar o?unlukla egzotik, lirik, ki?isel ya da akademik bir ezoteriyle ele al?nan gezip dola?mak eylemi onun szleriyle daha derin bir anlam kazanm?? ve Bat?l? bireyden Bat?l? topluma kadar geni?letilebilecek bir alan zerinde yolculu?un hemen her trden aray??larla gdlenen bir bulma giri?imiyle ?ekillendi?i a?k edilmi?tir. Ayn? zamanda yksek ve ciddi bir bilim de olan yolculuk bizi kendimize geri getirir demi?tir Cams.
Kendinden ba?ka bir yere giden bir varl?k olarak kendini geri getirmek zere giri?ilen ciddi ve yksek bir bilim olarak yolculuktan kendini bulmak yolundaki Bat?l? yolculu?a bir yolculuk.
Yak?n zamana kadar Londrada, Pariste, Newyorkta, Moskovada kaybetti?i varl???n? Kbilde, Ba?datta, Groznide, Tahranda, ?amda arayan Bat?.
Herkes do?ru bildi?i bir yerlere yryor ve Senecan?n ileni?ini yaz?ya dken H.Sienkiewitzin sorusu hala anlaml? bir cevap bekliyor Qou Vadis?