Kalbinize bir kenti kilitledi?iniz zaman So?dlar? da yad etmi? olursunuz. Zira, hem kent kelimesi hem de kilit kelimesi bize So?d dilinden mirast?r.
So?dlar, bizim Maverannehir'in byk blmnde en az 15 as?r ya?am?? bir kavim. 10. as?rdan itibaren art?k sadece hat?rad?rlar.
Tarihin kazan?nda eriyen kavimler, erirler fakat yok olmazlar. Adlar? ya?ar, kelimeleri ya?ar, kltrlerinden ve folklrlerinden unsurlar ya?ar.
Bizim buralarda Paseanlar iyi bir rnektir. Ksenofon'un Phasianoi dedi?i Phasisliler veya Paseanlar; Aras nehri boyunda ya?ayan bir kavimdi ve tarihin kazan?nda eridiler. ?imdi Pasinler dedi?imizde, onlar?n erimi? kulaklar?n? da ?nlatm?? oluyoruz.
Daha a?a??lardan bir rnek de Sabinler. Roma'ya kom?u bir site devletin halk?. Sabin K?zlar? diyerek ba?layabilece?im hikyeleri uzun ve a?kl?d?r. Hikyenin k?sa halinde, tarih kazan?nda erimelerinin sebebi ve vesilesi Romal?lar.
Flora, Sabinler'de, ye?eren bitkiler aleminin tanr?as? ve onun ad?na bir bayramlar? da var. Romal?lar, Sabinler'den ald?klar? Flora'y? kendi mitolojilerine de dahil ediyorlar. Art?k Flora, baharda ieklenmeyi temsil eden tanr?an?n ad?d?r.
Orada kalmayaca??n? tahmin edersiniz. zerinden iki milenyumdan fazlas? geen Flora; gnmzde art?k bir lke, blge veya yredeki bitki, mantar ve bakteri trlerinin toplam?na verilen add?r.
''Bitey'' diye Trke bir kar??l?k bulmu? fakat tutturamam???z.
?yle bir cmle, meram?m? ifade iin daha uygun olur kanaatindeyim: Flora'dan mahrum bir ova art?k sadece bir ldr.
Erzurum'u; ?ehrimizi yani, kuruldu?u her yerde ve binlerce y?l Flora besledi. Ovan?n floras?. Beslenenlere, gnmzde ''Direy'' diye bir kar??l?k buldu?umuz, hayvan varl???n?n tamam? demek olan Fauna'm?z da dahil.
Ova ?ehrin annesidir. Onu style yani floras?yla besleyen annesi. ?ehir hep emzikte ve anne hep ya?lan?yor.
Ya?lanma sebebi betondur diyerek sizi zmeseydim ke?ke. zdm bir kere madem, devam edeyim: Maalesef, insanlar?n modern ve postmodern zamanlarda daha da azg?nla?m?? h?rslar?, akl?m?z? ba??m?za tez zamanda dev?irmezsek e?er, ovam?z? lden de beter bir beton l haline getirecek. ...
Erzurumyat veya Erzurumyyat. Baz? metinlerde ''ya'' harfi ?eddeli olarak geti?i iin iki trl yaz?l??? da makbul. Ancak biz ilkini tercih edece?iz.
Erzurum, Erzurum zaten. Nisbet eki - malumunuz, ait, dair, ilgili gibi anlamlar? var. Nihayet, -yat da o?ul eki.
Erzurum'a dair, Erzurum'a ait, Erzurum'la ilgili olanlar diye anlayabilece?imiz yere kadar geldik fakat burada duramay?z. Trkyat'?n Trkoloji veya Trklk bilimi olarak tarif edildi?ini hat?rlay?n?z ltfen.
?imdi, hepsini toparlayarak bir Erzurumyat tarifi yapabiliriz: Erzurum'un tarihi, kltr, filolojisi ve antropolojisi ba?ta olmak zere somut olan ve olmayan kltrel miraslar?n? incelemek. ?nceleyenlere de tabiat?yla Erzurumyat? diyece?iz.
Bilebildi?im kadar? ile Erzurumyat? olarak tan?nan ve an?lan ilk ki?i Cemalettin Server Revnako?lu'dur. Ba?ka sahalardaki faaliyetleri ve k?ymetlerini elbette gz ard? etmeden; Ziyaeddin Fahri F?nd?ko?lu, Abdurrahim ?erif Beygu, ?brahim Hakk? Konyal?, Enver Konuku ve Erol Krko?lu'nu da bu isimle birlikte anmam?z gerekir.
Niyetim elbette Erzurumyat?lara dair bir liste ?karmak de?il fakat ?ehrin ve Erzurumyat?n yz ak?, birisi arkada??m, merhum iki t?p profesrn de anmadan geemem. Zeki Ba?ar ve Ali Kurt.
?leti?imin artmas?, kaynaklara eri?imin kolayla?mas?, byk bir birikimin olu?mas? ve hepsinden mhimi insanlar?n do?duklar? veya doyduklar? yerden itibaren evrelerine ilgilerinin ykselmesi Erzurumyat? daha ok insan?n me?guliyeti haline getirdi. ?lerinde g?ptayla takip etti?im ok k?ymetli arkada?lar?m da var. ...
Dergimiz geen say?s?nda, kanaatimce ?ehre ve ?ehrin tan?n?rl???na katk?lar?n? daha ok dikkate alarak, 9 han?mefendiyi kapa??na ?kard?.
Mutlaka hepsi birbirinden k?ymetli han?mefendilerden birisi olan Hilal Turgut Erzurum ve Erzurumyat a?s?ndan ba?ka bir anlama denk geliyor.
Hilal Turgut bir akademisyen. Genetik mecburiyetinden dolay? da alak gnll bir akademisyen. Bu alak gnll akademisyenimizin yksek gayreti Erzurum'un tarihi dokusu ve bilhassa floras? hakk?nda. Bu konularda al???yor ve retiyor.
Nihayet, Onun al??malar? sayesinde Erzurumyat'a yeni bir pencere a?ld???n? syleyebiliriz. Mimari, tarih, kltr, folklor, sanat ve edebiyattan sonra, art?k Erzurumyat'a ?ehrin floras? da dahil edilmi?tir.
Temennim en k?sa zamanda Erzurumyat iin bir de fauna penceresinin a?lmas?. Tercihan yine ?ehrine sevdal? bir han?mefendi akademisyen taraf?ndan.
Bizden sual edecek olursan?z, sonunda yine ba?lad???m?z yere dndk: Bu ?ehri sevmek ancak ovas?n? ve nah?rlar?n? esirgemekle mmkndr. Siz isterseniz, floras?n? ve faunas?n? diyebilirsiniz.
Bir dakika, bitey ve direy diyenler de buyursunlar.