Kltr ve sanatta de?i?im ka?n?lmaz bir olgudur. T?pk? bireylerde oldu?u gibi toplumlarda birbirleriyle ileti?im kurarken, ayn? zamanda bir de?i?im de ya?arlar. Tarihte hibir kltr saf de?ildir. Fakat ayn? zamanda bir kltrn ba?ka bir kltr, bnyesine alarak onu tarih sahnesinden silmesi de yads?namaz bir gerektir. Gnmz kitle ileti?im aralar?, toplumlar?n kltr ve sanat ortamlar?na adeta ???k h?z?yla ula??m imkan? tan?maktad?r. Ancak gl ve bilinli toplumlar bu etkile?imi do?ru ynlendirebilmektedirler. Kltr ve sanat, bir ulusun gelece?inin teminat?d?r da ayn? zamanda. Sanat?n evrensel olma beklentisi ile birlikte, onu yaratan sanat?n?n ulusal karakterini de yans?tmas?n? beklemek do?ald?r. Her sanat eseri; esteti?i, evrensel bir lt olarak ele almakla birlikte, bu eserlerde merkeze konulmas? gereken insanc?l de?erlerde bulu?mas? ortak payda olmal?d?r. Bugn bile dirili?inden hibir ?ey kaybetmeyen ve birok ulusun payla?t??? Yunus Emre, bunu sadece ?iirlerinde Trkeyi ustaca kullan?m? ile de?il, ?iirlerine sinen evrensel insan sevgiyle ba?arm??t?r. Byk nder Atatrkn sylevlerinde nemini birok kez vurgulad??? sanat ve kltr, bin y?ll?k gemi?i olan milletimizin kimli?i ile adeta e? anlaml?d?r. Bu tarihsel sreler iinde dnyan?n birok kadim medeniyetiyle etkile?im ya?an?rken, kltr ve sanat?m?z yok olmam??, aksine zenginle?erek geli?mi?tir. nk ancak kkl ve zengin kltre sahip olan uluslar varl?klar?n? srdrebilirlerdi. Osmanl? ?mparatorlu?unun son iki yz y?l? iinde Bat?da ya?anan teknoloji ve sanayi devrimlerine ayak uydurulamay???n nedenleri aras?nda geleneksel kltr ve sanatla olan ba?lar?n srdrl? de gsterilmi?tir. Sanat ve kltrel geli?imin, ekonomik geli?mi?likle paralel oldu?u gere?i maalesef hep gz ard? edilmi?tir. o?u zaman geri kalm??l??? bir ni?an gibi omuzlar?nda ta??ma hevesi, giderek kendimizi inkara, hatta kltrel varl?klar?m?z? bir yk olarak alg?lamaya kadar gtrm?tr. 19. yzy?l sonras? Bat? toplumlar?nda etkili olan kapitalist anlay??, hmanizmle yer de?i?tirerek smrgeci bir ideali de uygulama hevesine d?rd. Bat?, kendi gibi olmayan toplumlar? giderek birer istatistiksel veri olarak alg?lamaya ba?lad?. Bugn Bat? geri kalm??l?kla sulad??? birok Afrika lkesinin al?k ve sefaletinin sulusu olan kendisi ile yzle?mekten hep ka?nd?. Gnmzde Trk sanat?s? ve ayd?n? ya?ananlar?n bilinciyle devrald??? byk mirasa yak???r sorumluluklarla hareket etmektedir. Ya?ad??? a?a yabanc? de?il bilakis a??n gerektirdi?i bilgi ve donan?mlar? ku?anarak evrensel dzeyde eserler yaratman?n arifesindedir.
zellikle Cumhuriyetin ilan? ile birlikte milli kimli?in sanata yans?t?lmas? d?ncesi Trk resminin temel tart??malar?ndan birisi olmu?tur. Milli Mcadeleye paralel olarak artan ulus bilinci ya?am?n her alan?nda oldu?u gibi a?da? Trk resminde de birok sanat?n?n lks haline dn?m?tr. zellikle ?mparatorlu?un son dnemlerinde yenile?me hareketlerinin ba?ar?s?zl??a u?ramas? daha radikal kararlar al?nmas?n? zorunlu hale getirmi?tir. Bu de?i?im zellikle toprak ve askeri g kay?plar? ya?ayan ?mparatorlu?u ncelikle askeri anlamda yenile?me hareketlerine yneltmi?tir. 1795te askeri amalarla a?lan mhendishane-i berri hmayun da konulan resim dersleri, bat?l? anlay??ta tuval resminin de benimsenip yayg?nla?mas?nda nemli rol oynam??t?r. Bu derslerde verilen haritac?l?k ve perspektif dersleriyle ba?layan yenilik, a?da? Trk resmin de temellerini atm??t?r. Daha sonraki y?llarda Mhendis Hane-i Berri hmayunda e?itim alan gen zabit(subay) adaylar? Avrupaya gnderilmi? burada farkl? teknik ve beceriler kazanma f?rsat? bulmu?tur. Bat?ya sanat e?itimi alma d?ncesiyle gnderilen ressamlar?m?z n ko?ullu bir kabulleni?i de beraberinde gtrdkleri iin getirdikleri yenilik de ba?larda kopya anlay???ndan teye geememi?tir. Sanatta Bat?n?n teknik bilgi ve donan?m?na olan gereksinimimiz yads?namaz bir gerektir. Buradaki as?l sorun ise, ?renilen bu teknik bilgi ve yntemlerle yarat?labilecek zgn bir ifade dilinin ortaya konulamama sorunudur. Bir Anadolu kilimi zerine toprak bir testi yerle?tirip, kbist anlay??ta resmetmenin yenilik ya da zgnlkle uzaktan yak?ndan ili?kisi yoktur. Pablo Picassonun, Pariste ressam arkada?lar?na yapm?? oldu?u lkenizin kaynaklar?na dnn a?r?s? bu sorunu zetler niteliktedir. Burada yeni ve zgn sluplar yaratabilmeyi sadece bireysel bir olgu olarak ele almam?zda nemli yanl??lardan biridir. Yenilik ancak do?al bir sre ve istemler sonucu ortaya ?karsa zgnlk ierir. Yenilik istemi onu yaratan sanat?s?yla birlikte toplumsal bir beklentiye de gereksinim duyar. Gen zabit adaylar? daha sonraki y?llarda Sultan Abdlaziz 'in emri ile Paris 'te Mektebi Sultani' ye (1860) gnderilerek bat? anlay???n? zmseyen yeni ve zgn sentezlere varm??lard?r. Almanya, ?ngiltere, Fransa ve Avusturya gibi Avrupa lkelerine sanat e?itimi almak iin gnderilmi? bu ressamlar?n biro?u daha sonra kurulacak olan Sanayi-i Nefise Mektebinin hocalar? aras?nda yer alacakt?r. Bu genler Avrupaya gittiklerinde a?da? anlay??ta bir Trk resim sanat?n?n geli?iminin de ihmal edildi?ini fark etmi? ve bu konuda zerlerine d?en sorumlulu?un daha fazla bilincine varm??lard?r. a?da? Trk resminin temellerini atan bu gen ressamlar?n baz?lar? bizzat Balkan Sava??na ve I. Dnya Sava??na kat?lm??, al??malar?nda milli bilinci konu alan eserler retmi?lerdir. Buna gre, a?da? Trk resminde milli birlik kavram?, millet seviyesine ykselmi? bir toplumda sanat?n ay?rt edici btnl?n yeni bir bak?? a?s?yla ortaya koymu?tur. Bundan sonraki sre, a?da? Trk resminde bat?l? bir anlay??ta ilerlemeyi gerektirmi?tir. Sanayii-i Nefise Mektebi'nde sanat e?itimi alan sanat?lar?n verdikleri mcadele, Trk resmnde a?da? sanat anlay???n?n olu?turulmas? ad?na yap?lan mcadeledir. Bu geli?melerin ard?ndan Osmanl? Ressamlar Cemiyeti 1908 y?l?nda kurulmu?, 1921 y?l?nda ise "Trk Ressamlar Cemiyeti" olarak faaliyetlerini srdrm?tr. 1923 y?l?nda a?lan bir sergiye verilen destek, zellikle Mustafa Kemal Atatrk'n sanata verdi?i nemi gsteren tutumu, I. Ankara Resim Sergisi Ba?kente halk?n sanata ilgi duymas?nda nemli bir ad?md?r. Dnemin nl sanat?lardan ?brahim all?, Nazmi Ziya, Hikmet Onat, ?evket Da?, Sami Yetik, Ruhi Arel ve arkada?lar? bu sergilere byk lde eserler gndererek olu?an ilgiyi srdrm?ler ve desteklemi?lerdir. 1924 y?l?nda Gzel Sanatlar alan?nda e?itimlerini tamamlayan Elif Naci, Mahmut Cuda, Ali Avni lebi, Zeki Kocamemi "Yeni Resim Cemiyetini kurmu?lard?r. Bu ressamlar 1914 ku?a??ndan ayr?l?p, a?da? Trk resminde yeni aray??lar iinde al??malar?na devam etmi?lerdir. 15 May?s 1924 y?l? Trk kltr ya?amda nemli bir dnemin ba?lang?c? olmu?tur. Bu tarih, Mustafa Kemal Atatrk' n liderli?inde Sanat tarihinin geli?imini sa?layan yeni at?l?mlar gerekle?tirilmi?tir. Ya?anan sre, a?da? Trk resminde milli birlik kavram? anlay???na zemin haz?rlam??t?r. a?da? Trk resmi bat? sanat?n?n etkisinde kalsa bile bu, asl?nda Millilik Kavram? Trk ressamlar?n yurt gezileri s?ras?nda yapt?klar? al??malar?n?n do?al ak?? iinde gerekle?ir. Ancak belirtmek gerekir ki Bat? sanat anlay??? yeni bir a?da? Trk resim sanat? aray???nda henz kendimizi bulamad???m?z? da kabul etmek gerekir. Bu durumu millilik aray???n?n kendimize zmze dnmek ba?lam?nda ele ald???m?zda, Trk resminin Do?u ile Bat? aras?nda kalm?? olma durumu ile de sorgulamam?z gerekir. Trk resmi ba?lang?ta konular? itibar? ile kendi kltrn yans?tan gerek ierik gerekse plastik de?erlerin n plana ?kt??? bir sretir. Bu srete ressamlar?m?z?n Anadoluya farkl? blgelere a?lmalar? asl?nda a?da? Trk resminde milli birlik ruhunun h?z kazanmas?ndaki en nemli faktrdr. Ressamlar?n gnderildikleri bu gezilerindeki zgr al??ma ortamlar?, asl?nda al??malar?nda zgnlk hareketinin de ba?lang?c?d?r. Bu geziler s?ras?nda yap?lan zgn al??malar?n e?itlili?i, a?da? Trk resminde milli birlik fikrini ne ?karm??t?r da diyebiliriz. zellikle Devlet Resim ve Heykel Mzelerinde sergilenen sanat eserleri gnmzde a?da? Trk sanat? ad?na nem ve de?erlerini korumaktad?r. ?ehirlerin merkezi noktalar?ndan seilen mzelerden biride Erzurum da bulunmaktayd?. Daha nceleri Havuz ba??nda Halkevi olarak yap?lan bina, daha sonra Halk E?itim Merkezi ve Resim Heykel Mzesi olarak hizmet verirken al?nan ani bir kararla y?k?lm??, mze Erzurum Kongresi binas?nda ayr?lan bir blme ta??nm??t?r. Asl?nda bir bak?ma Erzurum un kltr haf?zas? olarak ta hat?rlanacak bu binada co?kuyla izledi?imiz 12 Mart Kurtulu? konserleri, okullar?m?z?n resim sergileri ve msamereleri hat?ralar?m?zda ya?amaktad?r. ocukluk y?llar?mda ?lk resim dersini ald???m Erzurum Resim ve Heykel Mzesi mdr Mehmet Sab?r beyin gayret ve heyecan?na benim gibi birok hem?erimde tan?kl?k etmi?tir muhakkak. zellikle cumhuriyetin kurulu? y?llar?nda adeta di?ten ve t?rnaktan art?r?larak yap?lan bu kltr yat?r?mlar? Mustafa Kemal Atatrkn Trkiye Cumhuriyetinin Temeli Kltrdr veciz szn derhal fiiliyata geirili?ine ait canl? rneklerdir. Milli kltr ve sanat hareketlerini benimseyen birok sanat? evrensel niteliklerde sanat gruplar? ve hareketleri iine giriyor. Bu bilin do?rultusunda eserler yaratman?n heyecan?n? ya??yordu. zellikle Manifestosunu (Bas?n bildirgesi) Yazar Peyami Safan?n yazd??? D Gurubunun birok sanat?s? eserlerinin ana kayna??n? Trk Kltrnn zenginli?i ve bu mmbit topraklar?n renginden alm??t?r. Yurt gezilerinden dnen ressamlar?n eserleri ayn? zamanda milli birlik ve heyecan? halka yans?tmada nemli bir ara haline dn?m?tr. Ressamlar?n gsterdi?i bu al??ma azmi ne yaz?k ki k?sa srer. II. Dnya Sava??n?n yaratt??? y?k?c? etkileri sonucunda s?k?nt?ya giren devlet ekonomik nedenlerden dolay? yurt gezileri iin denek ay?ramad??? iin 1945 sonras? bu geziler sonland?r?l?r. Ayr?ca ressamlar?n yurt gezileri srecinde retti?i sanat eserlerin o?u da ne yaz?k ki kaybolmu?tur. Bu durumun en nemli nedeni ise lkenin kltr ve sanat politikalar? kapsam?nda sanat eserlerini koruma alt?na alacak planl? bir al??man?n ge ba?lamas?d?r. Gnmz Trk sanat?lar? eserlerini retirken kitle ileti?im aralar?n?n sa?lam?? oldu?u geni? imknlarla bilgi ve grglerini art?r?rken ayn? zamanda bireysel zgnlk ve milli kimlik sorumluluklar?n? daha fazla sorgulamaktad?r. zellikle kendi kltrel kaynaklar?m?zdan beslenme d?ncesi birok sanat?s?n?n eserine do?rudan ya da dolayl? olarak yans?maktad?r. zellikle Bedri Rahmi Eybo?lu, Elif Nazi, Turgut Zaim, Nurullah Berk, Turan Erol, Erol Akyava? gibi sanat?larla ba?layan bu yolculu?un hi duraksamadan devam edece?ine olan inanc?m tamd?r