Bu yaz?m?za Do?u ve gneydo?u Makedonya neden Yrklktr? ad?nda bir ba?l?k att?k. T?p (ayn?) ba?l?k alt?nda, ileriki gnlerde II. ve III. dizi (seri) ?eklinde yaz?lar?n devam? gelecektir. Do?u ve gneydo?u Makedonyaya Yrklk denmesinin birok sebebi bulunmaktad?r. Bu sebeplerden her birini, her yaz? dizisinde ayr? ayr? belirterek gstermeye al??aca??z. Do?u ve gneydo?u Makedonya neden Yrklktr? sorusunun yan?tlar?ndan biri hi ?phesiz ?yle olacakt?r: Trk Gnnde (Osmanl? Dneminde) Anadoludan e ok Yrk Cematleri, Yrklke (yani do?u ve gneydo?u Makedonyaya) gelip konmu?tur. Evet, Trk Gnnde (Osmanl? Dneminde) Anadoludan e ok Yrk Cematleri, Makedonyan?n do?u ve gneydo?u blgelerine gelip konduklar? bilinmektedir. Yrklerin, Anadolu co?rafyas?ndan Makedonyan?n do?u ve gneydo?usuna konmas?n? bize, bu konuda birinci el kaynak niteli?inde olan Osmanl? Devleti taraf?ndan yap?lan tahrir (say?m) defterleri bildirmektedir.
***
1570 y?l?nda Osmanl? Devleti taraf?ndan yap?lan tahrire (say?ma) gre; 1570 y?l?nda Yrklk (do?u ve gneydo?u Makedonya) idari olarak Kstendil Sanca??na ba?l? idi. O dnemde Usturumca Nahiyesi, Doyran Nahiyesi ve Boymiya Nahiyesi Kstendil Sanca??n?n idari sistemi iinde yer almaktayd?. A?a??da Kstendil Sanca??n?n Usturumca, Doyran ve Boymiya nahiyelerindeki Yrk Cematleri ya?ad?klar? kylerin adlar? ile birlikte gsterilecektir.
1570 y?l?nda Kstendil Sanca??n?n Usturumca Nahiyesine ba?l? ?u Yrk Cematleri bulunmaktayd?: Radovi? Ky s?n?rlar? ierisinde ya?ayan Yrk Cematleri ?unlard?: Yusuf Cemati, Salt?kl? Cemati, Seri Cemati di?er ad? ?dris Hoca Cemati, Kulo?uzlu Cemati, Hdaverdi Cemati, Kabil O?lu Cemati, Kara Yard?ml? Cemati ve Hac? Ali Cemati. Orahovitsa Ky s?n?rlar? iinde Nasuh Obas? Cemati Yrkleri ya?amaktayd?. ?zleva Ky s?n?rlar? ierisinde ya?ayan Yrk Cematleri ?unlard?: Divne Salih Cemati, Davud O?ullar? Cemati, Sleyman O?ullar? Cemati. Dobreni?inin Ky s?n?rlar? iinde H?z?rl? Cemati Yrkleri ya?amaktayd?. Sokolartsi Ky s?n?rlar? iinde Mehmed O?ullar? Cemati Yrklerinin ya?ad??? bilinmekteydi. Yargulitsa Ky s?n?rlar? iinde, Dorful Obas? Cemati yerine gelen Fenal? Cemati ya?amaktayd?. Yine Pokrajevo Ky s?n?rlar? iinde Hac? O?ullar? Cemati Yrkleri ya?am srdrmekteydi. Aleksino Ky s?n?rlar? iinde Ali Hoca Cemati Yrklerinin hayat srdrdkleri bilinmekteydi. Bunlara benzer ?ekilde Stepantsi Mezras?nda Kk Ali ve H?z?r Cemati Yrklerinin dola?makta oldu?u bilinmektedir.
1570 y?l?nda Kstendil Sanca??n?n Doyran Nahiyesine ba?l? ?u Yrk Cematleri bulunmaktayd?: Doyran nahiyesinin kendi s?n?rlar? ierisinde ya?ayan Yrk Cematleri ?unlard?: Ayak? Cemati, Turasanl? Cemati ve Sheyli Cemati. Brest Ky s?n?rlar? iinde iki Yrk Cemati vard?: Bulamal? Cemati ve Karalar Cemati. Popovo Ky s?n?rlar? iinde yine Ahmet Fahih Cemati ve Eyercili Cemati bulunurdu. Robovo Kynde Karacalar Cemati dola??rd?. Srniani Ky s?n?rlar?nda Gke O?ullar? Cemati yer al?yordu. Toplitsa Ky dairesinde veyis Cemati, Hasan O?ullar? Cemati ve Sungur di?er ad?yla Kara O?ullar? Cemati ya?ay??lar?n? srdryordu. Gorno Gorbasovo Ky s?n?rlar? iinde tek Ar?zl? Cemati ya??yordu. Prestikovo Ky s?n?rlar? ierisinde Sobri Ky ile birlikte: Bekta? O?ullar? Cemati, Hoca O?ullar? Cemati ve Durak O?ullar? Cemati mevcuttu. Dolno Gorbasovo Ky s?n?rlar? iinde Popovo ve Brest kyleri ile birlikte: Hac? O?ullar? Cemati ve Glemenli Cemati iskn edilmi?ti. Yine Divlas Ky s?n?rlar? iinde ?u cematleri gryoruz: Mukabilli Cemati, Turgutlu Cemati, Yunus Dervi? Cemati, avu? Fakih Cemati. Kutle? Mezras?nda da 6 Yrk cemat? bulunuyordu: Pazarl? O?ullar? Cemati, Eceli Cemati, Eyneceli Cemati, Hasan Fakih Cemati (di?er ad? Ahmedlu), Ahmedlu Cemati ve Sinir Kasem Cemati.
1570 y?l?nda Kstendil Sanca??n?n Boymiya Nahiyesine ba?l? ?u Yrk Cematleri bulunmaktayd?: Rebrevo Ky s?n?rlar? ierisinde ya?ayan tek Yrk Cemati vard?: Murcal? Cemati. estovo Ky s?n?r? iinde ise K?z?l Do?anc?lar Cemati hayat sryordu. Valandovo Ky s?n?r iinde bir emat vard?, o da Seri Cemati idi. Pirava Ky s?n?rlar? iinde iki Yrk cemati dola??yordu: Seri di?er ad? Sleyman Fakih Cemati Yrkleri ve Ali Fakih Cemati. Bu dolayda bir de tam olarak yerini bilmedi?imiz bir cemat daha dola??yordu: Tarak?l? Cemati. Gorni Sobri Kynde yedi Yrk Cematinin var oldu?u gze arpmaktad?r: Eyne Hocal? Cemati, Mustafa O?ullar? Cemati, ?liyas O?ullar? Cemati, H?z?r O?ullar? Cemati (2 tane var), Tatarl? Cemati ve al?k Mustafa O?ullar? Cemati. Dolni Sobri Kynde tek cemat: Tatar O?ullar? Cemati idi. Yine Kalukova Kynde tek Yrk Cematinin varl??? biliniyordu: Hac? Yusuf Cemati. Kalkovo Ky iinde de tek Yrk Cemati vard?, bu da Pir Hoca Cemati idi. Balintsi Ky iinde iki Yrk Cemati yerle?mi?ti: Sleyaman Cemati ve Hasan O?ullar? Cemati.
1570 1573 y?llar? aras?nda Osmanl? Devleti taraf?ndan yap?lan tahrire (say?ma) gre; 1570 1573 y?llar? aras?nda Yrklk (do?u ve gneydo?u Makedonya) idari olarak Kstendil Sanca??na ba?l? idi. O dnem ??tip Nahiyesi Kstendil Sanca??n?n idari sistemi iinde yer almaktayd?. A?a??da Kstendil Sanca??n?n ??tip nahiyesindeki Yrk Cematlerinin adlar?, s?n?r? iinde ya?ad?klar? ky adlar? ile birlikte verilecektir. 1570 1573 y?llar? aras?nda Kstendil Sanca??n?n ??tip Nahiyesinde ?u Yrk Cematleri bulunmaktayd?: Toplonitsa Ky s?n?rlar? ierisinde, Akta? Da?? eteklerinde ya?ayan tek Yrk Cemati ?uydu: Hac? Sayl? Cemati. Yrk Cematlerin e ok yo?unla?t??? yerlerden biri de Slani Dol, yani Gkl idi. Slani Dol Mezras?nda ok say?da Yrk Cemati ya??yordu. Bunlar: Demir Ali Cemati, Hasan Cemati, Kara Hoca Cemati, Nasuh Cemati, Recep Cemati, Bekir O?ullar? Cemati, ?eyh Obas? Cemati, Hac? Yolcular Cemati, ?shak Obas? Cemati, Menla Cemati, Oru Cemati, Umur Cemati, Tokatl? Cemati, Seydi Fakih Cemati, anaklar Cemati ve Hac? Seydi Cemati. Ururak Ky s?n?rlar? iinde Ali Hoca Cemati vard?. Ucman (smokvi?te) Mezras?nda ?u cematlerin varl??? biliniyordu: Mi?li Cemati, A?a?? Caferli Cemati, Turgut Cemati, Hac? Turhanl? Cemati ve Do?u?lar Cemati. Lipov Dol Kynde Salt?kl? Cematinde Yrkler ya??yordu. Pouval Kynde Salt?kl?lardan Pir Hac? Cemati vard?. Uboga Ky s?n?rlar?n?n kapsad??? alanda Hac? Haliller Cemati Yrkleri, Hac? Yusuf Cemati Yrkleri ve Kara Sinanlar Cemati Yrkleri ya?amaktayd?lar. Toplik Mezras?nda tek Hac? Hamzal? Cemati Yrklerinin varl??? biliniyordu. Bogoslovets Kynn izdi?i s?n?rlar iinde Hac? Beyli Cemati Yrkleri, Karamanl? Cemati Yrkleri, Balkanl? Cemati Yrkler ve Bo?anl? Cemati Yrklerinin ya?ad?klar? saptanmaktad?r. Byk Skandaltsa Kynde ise tek Timurlu Cematinin varl??? bilinmektedir. Kointsi nm-? di?er Trohale Kynde ?u Yrk Cematlerin ya?ad???ndan bahsedilir: Diyarl? Cemati, Ak Grm? Cemati, Hac? Hseyin Cemati, Gali Cemati(?) ve Karaca Ali Cemati. Dikenler Kynn mezras?nda tek bir cemat sz konusudur: Hac? Obas? Cemati. Minino Ky yak?n?nda Beliler Cemati ve Turasiler Cemati ya?am srerlerdi. Mosoa Mezras?nda tane Yrk Cemati hayatlar?na devam ediyordu: Karalar Cemati Yrkleri, Evreneso?ullar? Cemati ve Ca?larlar Cemati Yrkleri. Yine, o dolayda Dorful Cemati, Ksleler Cemati, Turhanl? Cemati ve Timurlu Cemati Yrkleri vard?. Bunlara Erekler Cemati, Delirciler Cemati ve Mahmudlu Cemati dhil edilebilir. Bu dolayda ya?ayan Do?u?lar Cemati di?er ad? ile Bekirli Yrkleri de vard?. Son olarak ise Ravi?ko Mezras?nda Karaca Ali Cemati ve Doymu?lar Cematinin varl???n? gryoruz.
**
Anadoludan Makedonyaya en fazla Yrk Cemati, 16. yzy?lda geldi. Bu dnemde, 16. yzy?l?n ikinci yar?s?nda (1570 1573 y?llar? aras?nda) Yrk Cematlerinin en ok, Makedonyan?n do?u ve gneydo?usunda ya?ad?klar? grlmektedir. O dnemde Osmanl? Devleti taraf?ndan yap?lan tahrire (say?ma) gre; Kstendil Sanca??na ba?l? olan Usturumca nahiyesinde en az 19, Doyran nahiyesinde en az 28, Boymiya nahiyesinde en az 17, ??tip nahiyesinde en az 55 ve toplam olarak 119 Yrk Cemati mevcuttu. Buraya Kprlye ba?l? olan Yrk Cematleri dhil de?ildir. Bu durum, Yrklerin o dnemde, o blgede az?msanamayacak bir nfusa sahip olduklar?n? gstermektedir. Blgeye iskn edilen Yrkler; nfus a?s?ndan, yer adlar? a?s?ndan, ya?am biimi a?s?ndan, kltr a?s?ndan, etnografya a?s?ndan, dil a?s?ndan, etnografik yap? a?s?ndan sz konusu blgeyi Trkle?tirdikleri, daha da do?rusu Yrkle?tirdikleri grlmektedir.
T?p (ayn?) y?llarda Makedonyan?n di?er blgelerine oranla Makedonyan?n do?u ve gneydo?usunda Yrk Cematlerinin say?s? ok daha fazlayd?. T?p (ayn?) tarihte Koana Nahiyesinde, Kratova Nahiyesinde ve Nagori (Kumanova) Nahiyesinde ok az Yrk Cematinin var oldu?u bilinmektedir. Bunun yan?nda Makedonyan?n di?er yerlerine de Yrk Cematleri konmu?tu. Ancak, bunlar?n oran? da Makedonyan?n do?u ve gneydo?usuna gre ok daha az oldu?u grlmektedir.
16. yzy?l?n ikinci yar?s?nda, 120nin zerinde Yrk Cematinin yo?un olarak bu blgede var olmas? ve t?p (ayn?) zamanda kal?c? olmas?, 19. yzy?l?n sonu ile 20. yzy?l?n ba?lar?nda S?rp ve Bulgar yaz?l? kaynaklar?nda Makedonyan?n do?u ve gneydo?usu Yrklk olarak an?lmas?na sebep olacakt?r.
Yaz?n?n ba?l???nda Do?u ve gneydo?u Makedonya neden Yrklktr? sorusunun yan?tlar?ndan biri hi ?phesiz: Bu blgede 16. yzy?l?n ikinci yar?s?nda en az 120 Yrk Cemati ya?amaktayd?. Bundan dolay? blge Yrklk ad?n? alm??t?r. olacakt?r!
Bu yaz? ilk defa Makedonya'da ?kan Yeni balkan Gazetesi'nde yay?nlanm?? olup, yazar taraf?ndan zenginle?tirilerek dergimizde yay?nlanm??t?r.