1967 yap?m? asker kkenli ynetmen Nusret Eraslan?n 501 Numaral? Hcre filmini daha nce izlemedi?ime ?a??rd?m kald?m. 501 Numaral? Hcre, Albay Nusret Eraslan?n Ordu Foto Film Merkezinin ba??na getirilmesiyle ortaya koydu?u filmlerden ikincisi. Di?er yap?mlar? ise: Kocatepenin Be? Atl?s? (1952), Onun Svarisi (1959), D?kler Yass?adada (1960), anakkale Aslanlar? (1964).
Ayr?ca kendisi 1919 do?umlu, yani ?imdilerde 105 ya??nda. Hala hayatta oldu?unu okuyunca, umar?m do?rudur, dedim. Kim bilir, belki ula??r?m ve kendisiyle rportaj yapma f?rsat? yakalar?m.
Tabii filmografisinde benim as?l ilgimi eken, 501 Numaral? Hcre adl? film oldu. Azerbaycanl? televizyoncu Kamil ?ahverdi sayesinde filmden haberdar bulundum.. Yakla??k 3 saat sren film, Azerbaycanl? pilot Mehmet Altunbay?n hayat?na gtryor seyirciyi. Altunbay, Sovyet rejiminde dnemin Bak Hava Okulu Uu? Birli?i komutan? iken, KGB'nin sudan bahanelerle kendisine idam ferman? ?kartmas? sonucu, iki arkada?? ile birlikte anavatana, Trkiye'ye kaar.
501 Numaral? Hcrede Altunbay karakterine nl aktrmz Cneyt Gker ba?ar?l? bir ?ekilde hayat veriyor. Gkere, e?i Ayten Gker, Tekin Akmansoy, Gl?en Aln?a?k, Bozkurt Kuru ve Semih Sergen gibi mhim oyuncular?m?z e?lik ediyor. Filmin, Mehmet Altunbay?n hat?ralar?ndan yola ?karak olu?turuldu?u a?ikar.
Ayr?ca 1960lar?n Trkiyesinde, Sovyet dneminin dikta rejimini ya?ayan Azerbaycan ile ili?kilerimizin ?imdiki gibi olamayaca??n? da tahmin edersiniz. Buna ra?men film, Azerbaycan kltrn ba?ar?yla i?lemi?. Kafkas dans?n?, giyimini, adetlerini dnemin imkanlar?yla olabildi?ince gzel yans?tm??. A?l?? cmleleri de olduka arp?c?:
Y?l 1920. Ben Azerbaycanl? Mehmet Altunbay. Hrriyetten yoksun bir lkede do?dum. Orada zgrl?n gerek anlam?n?n bile ne oldu?unu ?retmediler bana. Ya?ad???m rejimde insanlar birbirinden daima korkar, gnn yirmi drt saatinde kimin kimi jurnal edece?ini d?nrlerdi. Hepimiz korkusuz ya?ama zlemiyle doluyduk. Bir volkan gibi iimizi dolduran bu duygular, gnn birinde ekmek ve su kadar vazgeemedi?imiz aziz bir ?ey oldu. Tmmz bu kaynaktan itik. Biz zgrl?e ve mutlulu?a susam?? insanlar Stalin diktatrl?nn o korkun rejimine boyun e?emezdik
Filmde dikkatimi en ok eken ise giri? sahnesinde kar k?yamet alt?nda, Rus snglerinin zulmnde ilerleyen Azerbaycan Trklerinin Milli Mar?lar?n? okumas? oldu. nk bu milli mar?, Sovyet Sosyalist Azerbaycan Cumhuriyetinin 1992de Azerbaycan?n ba??ms?zl???n? ilan etmesine kadar geen srede kulland??? rejim yanl?s? mar? de?ildi. Mehmet Emin Resulzadenin 1918-1920 y?llar? aras?nda ya?att??? Azerbaycan Demokratik Cumhuriyetinin mar??yd?. Nitekim 1992deki ba??ms?zl???n ard?ndan Azerbaycan Cumhuriyeti yeniden bu gzel milli mar?lar?na dnd.
?imdilerde de Azerbaycan?m?z?n her yerinde szleri byk ?air Ahmet Cevata, bestesi ise dahi sanat? zeyir Hac?beyliye ait olan bu milli mar? yank?lan?r:
Az?rbaycan! Az?rbaycan!
Ey q?hr?man vlad?n ?anl? V?t?ni!
S?nd?n tr can verm?y? cml? haz?r?z!
S?nd?n tr qan tkm?y? cml? qadiriz!
r?ngli bayra??nla m?sud ya?a!
??te filmin giri? sahnesinde de bu mar? yank?lan?yor. Bu mar?? 1992 y?l?nda nl bestekar Ayd?n K. Azim dzenlemi? ve Azerbaycan halk?na yeniden arma?an etmi?.
Belli ki film ekibi meselenin tarihine ciddiyetle al??m?? ve ortaya gzel bir i? ?karm??. Fakat Mehmet Altunbay hakk?nda da bu film hakk?nda bilgiler epey s?n?rl?. Kaynak olarak Mehmet Altunbay?n eserlerine ula?maya al??mak san?r?m en mant?kl? yntem olur. Ayr?ca Do. Dr. Salih zkan taraf?ndan yaz?lan Azerbaycanl? Bir Mlteci: Mehmet Altunbay adl? makale de meseleyle ilgili ara?t?rma yaparken kar??ma ?kt?. Altunbay? ve bu gzel filmi, ben de yazd???m ufak yaz?yla Trkiye ve Azerbaycan halk?na hat?rlatmak isterim. Bu yaz?y? 20 Eyllde yazm?? olmam da ho? bir rastlant? oldu. nk bugn
Dvl?t Suverenliyi yani Azerbaycan Devlet Egemenli?i Gn
Karde? Azerbaycan var olsun, Trk milleti ebediyen ya?as?n..!
Azerbaycan dilinde
H?rbi ?silli rejissor Nsr?t Eraslan?n 1967-ci ild? ?kdiyi 501 Numaral? Hcre filmin? daha ?vv?l baxmad???m n t??ccbl?ndim. Polkovnik Nsr?t Eraslan?n Ordu Foto Film M?rk?zin? r?hb?r t?yin edildikd?n sonra istehsal etdiyi filml?rd?n ikincisi 501 Numaral? Hcredir. Dig?r ?s?rl?ri: Kocatepenin Be? Atl?s? (1952), Onun Svarisi (1959), D?kler Yass?adada (1960), anakkale Aslanlar? (1964).
H?m d? 1919-cu ild? anadan oldu?u n indi 105 ya?? var. Onun h?l? sa? oldu?unu oxuyanda dedim ki, in?allah dzdr. Kim bilir, b?lk? ondan msahib? almaq imkan? qazanaram.
T?bii ki, onun filmoqrafiyas?nda h?qiq?t?n diqq?timi ?k?n film 501 Numaral? Hcre oldu. T?xmin?n 3 saat davam ed?n film tama?a?lar? az?rbaycanl? pilot Mehmet Altunbay?n h?yat?na apar?r. Altunbay sovet hakimiyy?ti ill?rind? Bak? Aviasiya M?kt?binin Uu? Blm?sinin komandiri olark?n KQB-nin ona lm hkm ?xarmas? n?tic?sind? iki dostu il? birlikd? v?t?n?, Trkiy?y? qa?r. M??hur aktyorumuz Cneyt Gker 501 Numaral? Hcrede Altunbay obraz?n? u?urla canland?r?r. Gkeri h?yat yolda?? Ayt?n Gker, Tekin Akmansoy, Gl?en Aln?a?k, Bozkurt Kuru v? Semih Sergen kimi n?mli aktyorlar m?ayi?t edir. Filmin Mehmet Altunbay?n xatir?l?ri ?sas?nda yarad?ld??? a?q-ayd?n grnr.
Siz d? t?xmin ed? bil?rsiniz ki, 1960-c? ill?rd? Trkiy?d? sovet dvrnn diktatura rejimini ya?ayan Az?rbaycanla mnasib?tl?rimiz indiki kimi olmayacaq. Buna baxmayaraq, film Az?rbaycan m?d?niyy?tini u?urla ?hat? edib. O, Qafqaz r?qsini, geyimini, ad?t-?n?n?l?rini dvrn imkanlar? il? maksimum d?r?c?d? ?ks etdirmi?dir. A?l?? cml?l?ri d? olduqca t??ccbldr:
1920-ci ildir. M?n az?rbaycanl? Mehmet Altunbay. Azadl?qdan m?hrum bir lk?d? do?ulmu?am. Orada azadl???n ?sl m?nas?n?n n? oldu?unu m?n? yr?tm?dil?r. Ya?ad???m rejimd? insanlar h?mi?? bir-birind?n qorxurdular, gr?s?n gnn iyirmi drd saat? kim kim? jurnal ver?c?k, bilmirdiler. Ham?m?z qorxmadan ya?amaq h?sr?ti il? dolu idik. Vulkan kimi iimizi dolduran bu hissl?r bir gn r?k v? su kimi qiym?tli bir ?ey? evrildi ki, ondan ?l ?k? bilmirik. Ham?m?z bu m?nb?d?n idik. Biz azadl?q v? xo?b?xtliy? susam?? insanlar Stalin diktaturas?n?n o d?h??tli rejimin? boyun ?y? bilm?dik...
Filmd? ?n ox diqq?timi ?k?n is? a?l?? s?hn?sind? qar?n v? rus sngl?rinin amans?zl??? alt?nda ir?lil?y?n Az?rbaycan trkl?rinin ?stiklal mar??n?n oxunmas? oldu. nki bu dvl?t himni 1992-ci ild? Az?rbaycan mst?qilliyini elan ed?n? q?d?r Az?rbaycan Sovet Sosialist Respublikas?n?n istifad? etdiyi rejimynl himn deyildi. 1918-1920-ci ill?rd? Mehmet Emin R?sulzad? t?r?find?n ya?at?lm?? Az?rbaycan Xalq Cmhuriyy?tinin himni idi. ?slind?, Az?rbaycan Respublikas? 1992-ci ild? mst?qillik ?ld? etdikd?n sonra yenid?n bu gz?l dvl?t himnl?rin? qay?td?. Haz?rda Az?rbaycan?n h?r yerind? Szl?ri byk ?air ?hm?d Cevata, b?st?si dahi s?n?tkar zeyir Hac?b?yliy? m?xsus olan bu himn s?sl?nir:
Az?rbaycan! Az?rbaycan!
Ey q?hr?man vlad?n ?anl? V?t?ni!
S?nd?n tr can verm?y? cml? haz?r?z!
S?nd?n tr qan tkm?y? cml? qadiriz!
r?ngli bayra??nla m?sud ya?a!
Bu himn filmin a?l?? s?hn?sind? s?sl?nir. M??hur b?st?kar Ayd?n K. Azim 1992-ci ild? bu himni redakte ed?r?k Az?rbaycan xalq?na t?qdim etmi?dir.
Grnr ki ?kili? qrupu m?s?l?nin tarix?si z?rind? ciddi i?l?yib v? yax?? i? grb. Lakin Mehmet Altunbay v? bu film haqq?nda m?lumatlar kifay?t q?d?r m?hduddur. M?nc?, ?n m?ntiqli sul Mehmet Altunbay?n ?s?rl?rin? baxmaq olard?. H?minin m?s?l? il? ba?l? ara?d?rma aparark?n Dotsent Salih zkan?n yazd??? Bir az?rbaycanl? qaq?n: Mehmet Altunbay yaz?s?na rast g?ldim. Yazd???m kiik yaz? il? Trkiy? v? Az?rbaycan xalq?na Altunbay? v? bu gz?l filmi xat?rlatmaq ist?yir?m. Bu yaz?n? sentyabr?n 20-d? yazma??m gz?l bir t?sadf idi. nki bu gn Az?rbaycan Dvl?t Suverenliyi Gndr...
Ya?as?n qarda? Az?rbaycan! Trk Mill?ti daim ya?as?n!