Dergimizin bu say?s?nda ?ehrimizi ve lkemizi karde? lke K?rg?zistan'da ba?ar?yla temsil eden K?rg?zistan-Trkiye Manas niversitesi Rektr Prof. Dr. Alpaslan CEYLAN'? konuk ettik.
Bugnlere gelmenizde Erzurumun sizin iin ne gibi katk?lar? oldu?
Tarihi milattan nce 5 binlere dayanan ve y?l?n byk bir blmnde beyaz gelinlik giyen ve yzy?llard?r pek ok medeniyete ev sahipli?i yapan Erzurum, benim do?du?um ve yeti?ti?im ?ehirdir. Beni Erzurum yeti?tirdi. 1985 tarihinde ba?lad???m lisans ?renimimden profesrl?me kadar tm e?itim ?retim hayat?m ilimizde bulunan Atatrk niversitesinde geti. Bu gnlere gelmemizde niversitemizde bulunan k?ymetli hocalar?m?z?n zellikle rahmetli hocam Mahmut Pehlivan?n ok byk eme?i vard?r. Ondan ald???m?z feyz ve azimle bugnlere geldik. Bu vesile ile onu da an?yoruz ruhu ?ad ve mekan? cennet olsun.
Alan?n?zla ilgili olarak ?u soruyu sormak isteriz. Size gre tarihi neden ?renmeliyiz; tarihi bilmenin toplumlar iin faydalar? nedir?
Tarih; insan?n bilimidir. ?nsan?n var oldu?u gnden beri yapt??? eylem ve hareketleri belgeler ?????nda tarafs?z bir ?ekilde inceleyen bir bilimdir. Tarih insanl???n sosyal ve siyasal konularda do?ru karar vermesini sa?lar. Tarihin ibret verici ve didaktik yn toplum hayat?nda olduka nemlidir.
?nsan, haf?zas?na dayanarak gelece?ini in?a eder. Haf?zas?n? canl? tutan toplumlar gelece?e daha emin ad?mlarla bakarlar. Ancak, bugn bilmek yar?n? tahmin etmek iin yeterli de?ildir. Gemi?ini bilimsel temellere dayal? olarak ?renmek toplumlar?n gelece?inde ortaya ?kacak ar?zlar?n giderilmesinde de yol gsterici bir zellik ta??r. Tarih toplumlar?n kendilerini tan?malar? iin ?retilir. nk tarih, yerelden evrensele varmak iin gerekli temel bilgileri bir disiplin alt?nda toplayan ve insanlar?n hizmetine sunan kadim bir hizmeti de icra eder. Bir sosyal kontrol arac? olarak, kltrel normlar? ve de?erler sistemini gelecek ku?aklara aktarmak iin gemi? hatalardan ders ?kararak byk lkde var olan mevcudiyeti gelece?e ta??mak amac?yla tarih ?renilir. Ayn? zamanda bir lkenin insan kaynaklar?n? gelece?e haz?rlamak, idealize etmek iin de tarih ?renilir ve ?retilir.
zellikle Erzurumda Ba?kanl???n? yrtt?nz Gne? Vakf? ile ok ba?ar?l? al??malara imza att?n?z. Gne? Vakf?ndan ve vakf?n faaliyetlerinden bahseder misiniz?
Vakf?m?z hakk?nda bilgi verirken Trk Milletinin ana unsurlar?ndan olan sosyal yard?m messeselerini ihya, halk?n madd, manev de?erlerini geli?tirmek amac? ile bir avu inanm?? insan?n gnmze kadar gelen abas?ndan olu?tu?unu belirtmek isterim. 1987 y?l?nda Ahmet Emin Gne? taraf?ndan kurulan vakf?m?z bu gne kadar nemli hizmetlere imza atm??t?r. ?ahs?m ise 1999 y?l?ndan itibaren ba?kanl???n? yrtmektedir. Greve geldi?im gnden itibaren vakf?m?zda yeniden belirlenen hedefler do?rultusunda Erzurum ve Trk Dnyas?na ynelik bilimsel ve kltrel al??malar yap?lm??t?r. Bu kapsamda 5 byk Trk ?leni ve e?itli etkinlikler dzenlenmi?tir. Ayr?ca vak?f bnyesinde ktphane, konferans salonlar?, sergi salonu ve strateji merkezi bulunan yeni kltr merkezleri a?lm??; Unesco, Dnya Bankas? ve devletimizin nemli kurumlar? ile birlikte gl projeler yrtlm?tr. Vakf?m?z Erzurumun Trk d?? politikas?nda sz sahibi olmas? gerekti?ini d?nerek Trk d?? siyaseti zerine Trk devlet adamlar?n? Erzuruma davet ederek bu amaca ynelik abalarda bulunmaktad?r. Gne? Vakf?n?n bayra??n? daha ykseklere ta??mak amac?n? ta??yan bu al??malar meyvesini vermeye ba?lam?? Gne? Do?udan Do?ar slogan?m?z art?k Trk dnyas?nda da kabul grm? ve vakf?m?z Trk Dnyas? sosyal-kltrel platformunun bir paras? olmu?tur. Temel amac?m?z olan Erzurumu Trk Dnyas?n?n kltr merkezi k?lmak yolunda byk ad?mlar atan vakf?m?z?n bu gnlere gelmesinde nice isimsiz inanm?? dostun, kader birlikteli?i iin de tekrardan te?ekkr ederim. Vakf?m?z?n ynetimini yapacak olan gen ku?ak bilim adamlar?m?z?n varl???n? bilmek vakf?n gelece?i ve sreklili?i ad?na son derece umut vericidir.
K?rg?zistan-Tu?rkiye Manas U?niversitesinin Trk Dnyas? iin neminden k?saca bahseder misiniz?
K?rg?zistan-Trkiye Manas niversitesi Trkiye Cumhuriyeti ile K?rg?z Cumhuriyeti aras?nda 30 Eyll 1995 tarihinde imzalanan anla?mayla kurulan zel statl bir devlet niversitesidir. niversitemizin as?l gayesi; ortak kltr de?erlerimizle donanm??, zgveni yksek, K?rg?zistan-Trkiye Manas niversitesi iki lke aras?ndaki i? birli?inin en iyi rne?i ve iki lkenin en ba?ar?l? projesidir. Bu yzden de Cumhurba?kan?m?z Say?n Recep Tayyip ERDO?AN Bey, kuruldu?u gnden itibaren niversitemize desteklerini bir an olsun eksik etmemi? ve halen daha e?itimde dnya markas? olabilmemiz iin desteklerini devam ettirmektedir. K?rg?zistan Cumhurba?kan?m?z Say?n Sad?r CAPAROVda ayn? d?nceler ierisindedir. nk niversitemiz K?rg?zistandaki niversiteler aras?nda en nde gelen ve kaliteli uzmanlar yeti?tiren bir kurumdur. Eminim ki, devlet yetkililerimiz her daim niversitemizin geli?imine katk? sa?layacakt?r. MAYIS 2021 11 toplumsal sorumluluk sahibi, uluslararas? dzeyde istihdam edilebilir bireyler yeti?tirmektir. Ayr?ca e?itimde uluslararas? marka olmak, bilimde cazibe merkezi haline gelmek, toplum ve i? dnyas? iin gerek bir de?er olarak konumlanmak, dnya bilimine katk? yapmak, uluslararas?la?mada rnek bir niversite dzeyine ula?mak, Trk Dnyas?n?n birlikteli?inde ve geli?mesinde etkin bir g olmakt?r. niversitemizin Trk Dnyas? iin neminden bahsedecek olursak, niversitemiz Orta Asya Trk Cumhuriyetleri ile Trkiye aras?nda kurulmu? alt?n bir kprdr. Bu kprnn gemi?i, binlerce y?ll?k kkleri olan ortak bir tarihe dayan?r. Ata topraklar?m?z olan K?rg?zistanda yakla??k 25 y?ld?r hizmet veren niversitemiz, Trk Dnyas?n?n birlik ve beraberli?i iin ok nemli bir misyon icra etmektedir. Bu misyonu icra etmek iin gerekli mal ve hizmetleri yerinde planlayarak Orta Asyan?n en byk akademik ve e?itim merkezi olma yolunda emin ad?mlarla ilerlemektedir.
?ki lke Cumhurba?kan?n?n niversitenize ilgi ve alakalar? nas?l?
K?rg?zistan-Trkiye Manas niversitesi iki lke aras?ndaki i? birli?inin en iyi rne?i ve iki lkenin en ba?ar?l? projesidir. Bu yzden de Cumhurba?kan?m?z Say?n Recep Tayyip ERDO?AN Bey, kuruldu?u gnden itibaren niversitemize desteklerini bir an olsun eksik etmemi? ve halen daha e?itimde dnya markas? olabilmemiz iin desteklerini devam ettirmektedir. K?rg?zistan Cumhurba?kan?m?z Say?n Sad?r CAPAROVda ayn? d?nceler ierisindedir. nk niversitemiz K?rg?zistandaki niversiteler aras?nda en nde gelen ve kaliteli uzmanlar yeti?tiren bir kurumdur. Eminim ki, devlet yetkililerimiz her daim niversitemizin geli?imine katk? sa?layacakt?r.
Trkiyenin K?rg?zistan politikas? hakk?nda ne dersiniz? Gelecekte iki lke aras?ndaki ili?kilerin glenmesinde Manas mezunlar?n?n nas?l bir katk?s? olacak? K?rg?zistan hakk?nda biraz bilgi verir misiniz?
Bildi?imiz zere Trkiye, 16 Aral?k 1991 tarihinde K?rg?z Cumhuriyeti'nin ba??ms?zl???n? tan?yan ilk lke olmu? ve iki lke aras?nda 29 Ocak 1992 tarihinde K?rg?zistan'la diplomatik ili?ki tesis edilmi?tir. 1992 y?l? ierisinde kar??l?kl? olarak Bi?kek ve Ankara'da Bykelilikler a?lm??t?r. Trkiye, K?rg?zistana ba??ms?zl???n? kazand??? ilk gnden itibaren maddi ve manevi her trl deste?i vermi? ve vermeye de devam etmektedir. Ancak Trk-K?rg?z ili?kilerinde daha sa?lam temeller olu?turulmas? iin kltrel-ticari ve e?itim ili?kilerin yan? s?ra siyasi ve gvenlik alan?nda da sa?lam ad?mlar at?lmas? gerekmektedir. Trkiye'nin K?rg?zistan'?n uzun y?llard?r zm bekleyen sorunlar?na el uzatmas? ve bunu en st seviyede dile getirmesi, bu konudaki abalar?n?n bir sonucudur. K?rg?zistan?n da Trkiye'nin bu abalar?na duyarl? olmas?, iki lke aras?ndaki kadim karde?li?in geli?mesine katk? sa?layacakt?r. ?nsan?n bar?? ve huzur iinde ya?ad???, Tanr? Da?lar?'n?n ete?inde bulunan niversitemizden mezun olan ?rencilerimiz ?phesiz, K?rg?zistan?n gelece?ini in?a edeceklerdir. ?ki lke aras?ndaki idari, siyasi, kltrel ve sosyal alanlardaki dost ili?kiler onlar?n genlerin omuzlar?nda daha anlaml? hale gelecektir. Trkiyeden gelen ?rencilerimiz K?rg?zca ?reniyor, K?rg?zistanl? ?rencilerimiz Trke ?reniyor. Bu sayede akademik bilgi payla??m?n?n ve ortak bilimsel al??malar?n yolu a?l?yor ve ortak bir gelece?e do?ru hep birlikte yryoruz.
K?rg?zistan hakk?nda biraz bilgi verir misiniz?
K?rg?zistan, Kuzeyden Kazakistan, bat?dan zbekistan, gneyden Tacikistan, gneydo?u ve do?udan inin Uygur zerk Blgesi (Do?u Trkistan) ile evrilidir. Resmi ad? K?rg?z Cumhuriyeti, resm dili K?rg?z Trkesi olan lkenin ba?kenti, zel ynetim statsne sahip olan Bi?kektir. ?kinci byk ?ehri ise O?tur. K?rg?zistan; uy, Is?k Gl, O?, Talas, Cellbd, Narin ve Batken adl? yedi idar blgeye ayr?lm??t?r. K?rg?zistan hemen hemen topraklar?n?n tamam? da?l?k olan bir lkedir. Bu da?lar?n byk blm Tanr? Da?lar?ndan olu?maktad?r. lkede irili-ufakl? tektonik kkenli 3000 gl bulunur. Bu gllerin en bykleri Iss?k Gl, S?r?-elek, at?r ve Song glleridir. K?rg?zistan?n resmi dili K?rg?z Trkesidir. Fakat uzun sren arl?k ve Sovyet dnemleri s?ras?nda zorunlu tutulan Rusa halen yayg?nl???n? korumaktad?r. May?s 2000de Rusa da resmi dil olarak kabul edilmi?tir. K?rg?zlar yine Rusyan?n etkisiyle Kiril alfabesini kullanmaktad?r. Ancak Trkiye ile K?rg?zistan aras?nda imzalanan E?itim, Kltr ve Bilimsel Alanlarda ??birli?i Anla?mas? (Bi?kek, 3 Mart 1992) erevesinde Latin alfabesine gei? al??malar? yap?lmaktad?r. Bu arada ?unu de belirtmek gerekir ki, Kazakistan, zbekistan, Trkmenistan, Azerbaycan?n Latin Trkesine gei? abalar? meyvesini vermi?tir. Yak?n zamanda btn Orta Asya Trk Cumhuriyetleri Latin harfli Trkeyi konu?acakt?r. Bu, Trk Dnyas?n?n birlikteli?ine giden yolda at?lm?? ok nemli bir ad?md?r. Bu ad?mlar?n son zamanlardaki en nemlisi 14 Mart 2021 tarihinde K?rg?zistan Cumhurba?kan? Sad?r Caparovun zbekistana yapt??? resmi bir ziyarettir. ?ki Trk devletinin ba?kanlar? gr?melerinde Trke konu?mu?tur. ?ki Trk devletinin bu mesaj?n? Gasp?ral? ?smail Beyin dilde, fikirde, i?te birlik fikri erevesinde yorumlamak do?ru olur. K?rg?zistanda tar?m yo?un olarak Fergana havzas? ile vadi tabanlar?n?n geni?ledi?i alanlarda yap?lmaktad?r. lke arazisinin ancak % 7si tar?ma elveri?lidir. Tar?m arazisinin byk kesimi tah?l (bu?day, arpa, m?s?r) ve yem bitkilerine ayr?lm??t?r. Sulaman?n dzenli yap?labildi?i yerlerde ba?ta pamuk, ttn, ?eker pancar? olmak zere e?itli endstri bitkileri ve sebze, meyve yeti?tirilmektedir. lke ekonomisinde elektrik enerjisinin nemli pay? vard?r. Elektri?in % 77si akarsulardan retilir; zellikle Narin nehri zerinde pek ok santral bulunmakta, ayr?ca yenilerinin yap?m? planlanmaktad?r. retilen enerjinin byk k?sm? zbekistan, Kazakistan ve Tacikistana sat?lmaktad?r.
Tu?rkiyeden gelen o?g?renciler K?rg?zistana uyum problemi ya??yor mu? Ya??yorlarsa bu uyum sorununun a??lmas?nda ne gibi bir yol izliyorsunuz?
?rencilerimizin niversitemize uyum sorunu, tabi ki herhangi bir niversiteye yeni giden ?rencinin ya?ad??? sorunlar gibidir. Ancak bizim niversitemizde bu sorunlar asgari seviyededir. ?rencilerimizin en nemli sorunlar?ndan birisi olan bar?nma sorununu zen bir yap?ya kavu?tuk. niversitemize gelen ?rencilerimiz ilk y?llar?nda K?rg?zca e?itimi almaktad?r. Bu sayede ncelikle ya?ad?klar? yerdeki dil sorununu zm? oluyorlar. Sonraki y?llarda kendi alanlar?ndaki e?itimlerine ba?l?yorlar. K?rg?zistanl? ?rencilerimiz de ilk y?l Trke e?itimi al?yor. Bylece e?itimde bir e?itlik sa?lanm?? oluyor.
Uyum problemini zmek iin ortak projeler dzenleyerek e?itli aktivitelere de imkan sa?l?yoruz. ?unu da ayr?ca belirtmek isterim ki Trkiyeden gelerek burada ?renim gren ?rencilerin yzde 70i Bi?keke al??t??? iin hayatlar?n?n geri kalan k?sm?n? burada devam ettirmek istiyor.
Genlerimiz a?s?ndan K?rg?zistan-Tu?rkiye Manas U?niversitesinin di?er niversitelere gre avantajl? ynleri nelerdir?
Di?er niversitelere gre avantajlar?m?z? ?yle s?ralayabilirim. - zel Statl Devlet niversitesi, - ift Diploma, - Diploma Denkli?i, - cretsiz ?retim, - Yabanc? dil e?itimleri - cretsiz Formasyon E?itimi, - Alt? lkeden Deneyimli ?retim yesi Kadrosu, - Geli?mi? Fiziksel ve Teknolojik Altyap?, - On lkeden ?renci e?itlili?i, MAYIS 2021 13 - ok Kltrl ve Huzurlu Kamps Ortam?, - Yirmi Drt Saat cretsiz Sa?l?k Hizmeti, - Uygun Ko?ullarda Bar?nma ve Dengeli Beslenme, - ?renci Konseyi ve Uluslararas? ?renci Birli?i, - ?renci Kulplerinde Mesleki ve Ki?isel Geli?im, - Etkin Kariyer Planlamas?, - Be? K?tada K?rk lkede ?stihdam, - ok Renkli Sosyal, Kltrel, Sanatsal ve Sportif Faaliyetler
niversitenizle ilgili gelece?e ynelik hedefleriniz nelerdir?
Gelece?e ynelik hedeflerimizin temelinde; Ortak ak?l ile entegre al??malar yrten bir ara?t?rma niversitesi olman?n yan? s?ra, e?itimde Trk Dnyas?n?n nitelikli insan gcnn kayna?? olmak yatmaktad?r. Manas niversitesi, Trk Dnyas?n?n gelece?inin in?a edilmesinde lokomotif g olma konusunda son derece karal?d?r. Bu kararl?l???m?z? tarihsel arka plan?m?za, misyonumuza ve yeti?mi? insan gcne borluyuz.
Trk Dnyas?n?n gelece?ini nas?l gryorsunuz?
ncelikle Orta Asya'daki soyda?lar?m?z ba??ms?zl?klar?n?n 30. y?l?n? kutlarken Trkiye Cumhuriyeti'nin de 100. Ya??n? kutlad???n? belirtmek isterim. Binlerce y?ll?k Trk vatan?n? d?man i?galinden kurtaran Trkiye Byk Millet Meclisinin, bir ba?ka i?gal giri?imi olan 15 Temmuz hain darbe giri?imi s?ras?nda bombalanmas? asla ve asla tesadf de?ildir. Atalar?m?z?n at??? Anadolu kap?s?n? Trk'e kapatma gayretinin hala devam etti?ini, mevcudiyetimizin ok byk tehditlerle kar?? kar??ya oldu?unu grmek ve buna kar?? gereken tedbirleri almak zorunday?z. Bugn benzer tehditler, Balkanlar'dan Orta Asya'ya kadar, Trklerin ya?ad??? her yerde farkl? kisveler alt?nda ortaya ?k?yor. Bu nedenle tm Trk Dnyas? bir olmal?, iri olmal? ve diri olmal?d?r. Bugn Trk Cumhuriyetlerinin her alanda birbirlerine destek olmas? jeostratejik ve jeopolitik bir gerekliktir. Bu vesileyle ifade etmeliyim ki lkemiz iin en byk sorunlardan birisi olan FET֔, sadece Trkiye Cumhuriyeti vatanda?lar? iin de?il, Orta Asya'daki soyda?lar?m?z iin de ok byk bir tehdit ve ok byk bir ?er oda??d?r. Bu nedenle Trk Cumhuriyetlerinde FET hakk?nda fark?ndal?k olu?turulmal?d?r. Genlerin bu Trk ve ?slam d?manlar?n?n a??na d?memesi iin tm Trk Dnyas?nda yak?n i? birli?i srdrlmelidir. Ku?kusuz, K?rg?zistan-Trkiye Manas niversitesi, bu ortak mcadelenin en nemli unsurlar?ndan birisidir. Son olarak ?unu da belirtmek isterim. Dnyam?z kreselle?iyor, Trk Dnyas? da buna gre hareket etmelidir. Gasp?ral? ?smail Beyin Dilde i?te, fikirde, birlik lksn de ad?m ad?m hayata geirmeliyiz. mr bir gndr o da bugndr felsefesiyle gn bugndr deyip gerekli ad?mlar? sratle atmal?y?z. Zira yar?n ok ge olabilir.
Son olarak Trk Dnyas?n?n genlerine neler sylemek istersiniz?
Gelece?imizin teminat? olan genlerimize ?unlar? sylemek isterim. Unutmay?n ki sizler bu toraklarda asla ikinci s?n?f insan de?ilsiniz. Sizler bu toraklar?n as?l sahiplerisiniz. Unutmay?n ki sizin byk dedelerinizin, atalar?n?z bu topraklarda eme?i var, hakk? var. Sizlerin babalar?n?z?n, a?abeylerinizin bu topraklarda eme?i, al?n teri var. Do?du?unuz, byd?nz, havas?n? soludu?unuz bu lkelerde, birinci s?n?f insan olarak birlik ve beraberlik iinde ya?amak sizlerin en do?al hakk?d?r. Yeter ki siz kendinizi geli?tirin, e?itimin en iyisini al?n, i? hayat?nda en iyi yerlere talip olun, birli?inizi, beraberli?inizi, dayan??man?z? en st seviyelerde tutun. Biz Manas niversitesi olarak bu konuda zerimize d?en her grevi yapmaya haz?r?z. Bu syle?iyi dzenleyen Geli?im Erzurum Dergisinin yneticilerine te?ekkr ederim. Tanr? Da?lar?ndan Erzuruma selam olsun.